Παρασκευή, 23 Μαρτίου 2012

Πιο είναι το καλύτερο μέλι;





Το καλύτερο μέλι είναι αυτό που έχει  υποστεί την λιγότερη δυνατή επεξεργασία δεν έχει αναμειχτεί με γλυκαντικές ουσίες και ο παραγωγός ακολουθεί ορθούς κανόνες μελισσοκομικής πρακτικής.

Αφού διασφαλίσουμε τις παραπάνω προϋποθέσεις μπορούμε να διαλέξουμε από τις παραπάνω κατηγορίες  μελιού βάσει γευσιγνωστικών προτιμήσεων  η βάση οργανοληπτικών στοιχείων και φυσικοχημικών χαρακτηριστικών.

Ο Βασιλικός Πολτός


Βασιλικός Πολτός είναι η κρεμώδης ουσία  που εκρίνεται από τους υποφαρυγγυκούς αδένες των εργατριών μελισσών ηλικίας 15 έως 20 ημερών.
Προορίζεται για την διατροφή όλων των ατελών σταδίων της μέλισσας  γιαυτό και ονομάζεται και <<γάλα των μελισσών>>.
Η ονομασία  <<Βασιλικός Πολτός >>έχει να κάνει με το γεγονός ότι οι προνύμφες που προορίζονται να γίνουν βασίλισσες τρέφονται αποκλειστικά  με μεγάλη ποσότητα από την τροφή αυτή σε όλη την διάρκεια της εκκόλαψης (16 ημέρες).Επίσης και οι ενήλικες. βασίλισσες τρέφονται με πολτό.
Στον βασιλικό πολτό βρίσκεται ο καθοριστικός παράγοντας που μετατρέπει την προνύμφη μέλισσα  από εργάτρια σε βασίλισα. Η προνύμφη  που προορίζεται να γίνει εργάτρια τρεις (3) ημέρες μόνο θρέφεται με πολτό και τις υπόλοιπες 18 ημέρες μέχρι την εκκόλαψη της (21 ημ.) με γύρη  και μέλι.
Η βασίλισσα εκκολάπτεται πέντε (5) ημέρες νωρίτερα  είναι διπλάσια σε μέγεθος είναι τέλειο θηλυκό την άνοιξη γεννάει κάθε ημέρα το βάρος της σε αυγά (1500), ζει μέχρι και πέντε χρόνια. Η εργάτρια είναι ατελή θηλυκό και ζει λίγους μήνες .Η διαφορά είναι εμφανείς. Το χρώμα του Β.Π. άσπρο – υποκίτρινο με ιδιάζουσα οσμή και γεύση ισχυρά όξινη και υπόπικρη.
Χημική  Σύνθεση
  Ο Β.Π. είναι μία πολύπλοκη ουσία  πλούσια πηγή πρωτεϊνών, βιταμινών , ανόργανων στοιχείων, αμινοξέων λιπαρών οξέων και άλλων χρήσιμων ουσιών γι αυτό έχει γίνει αντικείμενο πολλών ιατρικών ερευνών και έχει αποδειχτεί από την επιστήμη οι ευεργετική του επίδραση στον ανθρώπινο οργανισμό. O Β.Π. περιέχει ακετυλοχολίνη που έχει αγγειοδιασταλτικές ιδιότητες.
Το  10-υδροξυ-δεκανοικό οξύ είναι ισχυρό αντιβακτηριδιακό και αντιμυκητιακό και βοηθάει στην αντιμετώπιση της ρευματοειδής αρθρίτιδας.
Ο Β.Π. περιέχει γενετήσιες ορμόνες (τεστοστερόλη ,προγεστερόλη ,οιστραδιόλη),ακόμη περιέχει βιταμίνες ,ιχνοστοιχεία, ένζυμα, αμινοξέα που συνδέονται με αριστοτεχνικό τρόπο μεταξύ τους . Ο Β.Π. βοηθάει στην τόνωση και αναζωογόνηση του οργανισμού.

Τι είναι το Μέλι

Σύμφωνα με την Νομοθεσία Μέλι είναι η φυσική γλυκιά ουσία που παράγουν οι Μέλισσες του είδους Apis Mellifera από το νέκταρ των φυτών η εκρίσεις από ζωντανά μέρη των φυτών ή εκκρίματα εντόμων που οι μέλισσες συλλέγουν , μεταποιούν εμπλουτίζουν με δικές τους ουσίες που συντελούν στην μετατροπή του, αποθέτουν, αφυδατώνουν, αποθηκεύουν και το φυλάσσουν στις κηρήθρες της κυψέλης προκειμένου να ωριμάσει.
Σύμφωνα με τις αγορανομικές διατάξεις το μέλι είναι τρόφιμο και όχι φάρμακο.
Το Μέλι διακρίνεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: Το Ανθόμελο που παράγεται από το νέκταρ των λουλουδιών και το Μέλι από Μελιτώματα που παράγεται από εκκρίματα κοκκοειδών που αποζυμούν τα φυτά. Σε αυτή την κατηγορία ανήκει το μέλι του πεύκου του έλατου και άλλων δασικών φυτών.

Το μέλι είναι ένας αληθινός θησαυρός υγείας και δύναμης.
Η αξία του μελιού έχει εκτιμηθεί από τα πανάρχαια χρόνια .Στους Αιγυπτιακούς παπύρους πριν από 3500 χρόνια αναφέρεται το μέλι ως θεραπευτικό. μέσο Στο βιβλίο ζωής των αρχαίων Ινδών αναφέρεται ότι η ζωή παρατείνεται όταν στην καθημερινή διατροφή υπάρχει το μέλι και το γάλα.Στήν Ελληνική μυθολογία με μέλι ανατράφηκε ο Δίας από τη νύμφη μέλισσα και το νέκταρ αποτελούσε τροφή των θεών του Ολύμπου Ιπποκράτης συνιστούσε το μέλι για την θεραπεία πολλών ασθενειών το ίδιο και ο Αριστοτέλης.
Τα ζάχαρα του μελιού είναι απλά αποροφούνται αμέσως γιαυτό το μέλι είναι μια γρήγορη πηγή ενέργειας, περιέχει ιχνοστοιχεία τα οποία συμβάλουν στον μεταβολισμό και τη θρέψη του οργανισμού.
Το μέλι έχει αντισηπτικές ιδιότητες είναι τονωτικό , αυξάνει το ρυθμό της καρδιάς ,μειώνει τα προβλήματα έλκους στο στομάχι, περιέχει υψηλή περιεκτικότητα σε χολίνη που βοηθάει τα άτομα που υποφέρουν από δυσκοιλιότητα, και συμβάλει στην καλή λειτουργία του οργανισμού.

Την αντιμικροβιακή και αντιβακτηριδιακή του υπόσταση το μέλι την οφείλει στο Υπεροξείδιο του Υδρογόνου.
To Μέλι έχει ανόργανα στοιχεία γνωστά σαν ιχνοστοιχεία τα οποία παίζουν σπουδαίο ρόλο στον μεταβολισμό και τη θρέψη ,είναι συστατικά του σκελετού και των κυττάρων συμμετέχουν σε διάφορα ενζυμικά συστήματα και ρυθμίζουν την οξύτητα του στομάχου.

 Χημική Σύνθεση Μελιού:
 Το μέλι περιέχει ζάχαρα (Γλυκόζη, φρουκτόζη) Οξέα (οξικό, κιτρικό, Γαλακτικό) μεταλλικά στοιχεία (ασβέστιο, θείο, χαλκός ψευδάργυρος, κάλιο, Νάτριο) Περιέχει ένζυμα (Ιμβερτάση, διαστάση και οξειδάση της Γλυκόζης) Πρωτεΐνες και αμινοξέα ( 19 πρωτεΐνες και 18 Αμινοξέα, βιταμίνες του συμπλέγματος Β και C και νερό.
Το μέλι περιέχει τουλάχιστο 180 διαφορετικές ουσίες οι οποίες διασυνδέονται οργανικά με τέτοιο τρόπο ώστε κανείς μέχρι σήμερα να μην μπορέσει να το παράγει τεχνητά παρά την γνωστή του σύνθεση.

Πληροφορίες για τις μέλισσες

Είδη 
Στο είδος της μέλισσας της μελιτοφόρου, όπως επίσημα λέγεται η μέλισσα, υπάρχουν τρεις βασικές ομάδες, η κάθε μια από τις οποίες έχει και μερικές φυλές. Η πρώτη ομάδα περιλαμβάνει τις μέλισσες της ανατολικής Ασίας με εκπρόσωπο τη μέλισσα την ινδική. Η δεύτερη ομάδα είναι η αφρικανική και η τρίτη ομάδα είναι η ευρωπαϊκή, που περιλαμβάνει πάνω από 10 φυλές. Οι πιο γνωστές διεθνώς είναι η Ιταλική (ligoustica) και η Γιουγκοσλαβική (Carnica), ενώ στην Ελλάδα πιο διαδεδομένη ντόπια φυλή είναι η (Cecropia) η οποία πήρε το όνομά της από τον πρώτο βασιλιά της Αθήνας Κέκροπα.
Η καθεμιά από τις παραπάνω ομάδες έχει μερικά βασικά διακριτά χαρακτηριστικά. Τα τελευταία χρόνια άρχισε η συστηματική διασταύρωση των μελισσών για να δημιουργηθεί νέος τύπος που θα έχει μέσο μέγεθος, θα είναι ήσυχη και εργατική και θα πολλαπλασιάζεται σχετικά εύκολα την άνοιξη.
Ιστορία
Η μέλισσα ζει στη Γη το λιγότερο 15 εκατομμύρια χρόνια και θεωρείται από τους πιο παλιούς κατοίκους της, που εξακολουθεί να υπάρχει ακόμη και σήμερα.
Είναι από τα ελάχιστα είδη των εντόμων που ο άνθρωπος προσπάθησε να εκμεταλλευτεί, βλέποντας ότι θα είχε κάποιο οικονομικό όφελος. Η προσπάθεια αυτή του ανθρώπου να εξημερώσει τη μέλισσα δεν είναι νέα. Υπάρχει μια σπηλαιογραφία στην Μπικόρπ της Ισπανίας, ηλικίας τουλάχιστον 15.000 χρόνων, όπου εικονίζεται ένας άνθρωπος που προσπαθεί να πάρει μέλι από μελίσσι.
Ανατομία
Το σώμα των μελισσών αποτελείται από το κεφάλι, το θώρακα και την κοιλιά. Στο κεφάλι των μελισσών υπάρχουν δυο σύνθετα μάτια στα πλάγια και τρία απλά στο πάνω μέρος. Από το τμήμα που βρίσκεται ανάμεσα στα μάτια, φυτρώνουν δυο κεραίες, πάνω στις οποίες βρίσκονται διάφορα αισθητήρια όργανα. Στο μπροστινό τμήμα του θώρακα φέρει δύο ζεύγη μεμβρανωδών φτερών. Η κοιλιά είναι χωρισμένη σε δακτυλίους, που ανάμεσά τους βρίσκονται οι κηρογόνοι αδένες. Ο τελευταίος απ' τους δακτυλίους έχει το κεντρί. Τα αρσενικά δεν διαθέτουν ούτε κηρογόνους αδένες,ούτε κεντρί.
Κοινωνική οργάνωση 
Οι μέλισσες ανήκουν στην κατηγορία των εντόμων που παρουσιάζουν σαφή ιεράρχηση και ζουν σε μεγάλες οικογένειες, μέσα σε κυψέλες. Σε κάθε οικογένεια υπάρχει μια "βασίλισσα", που έχει σαν μοναδική αποστολή να εξασφαλίζει τον πολλαπλασιασμό της οικογένειας. Η οικογένεια έχει ακόμη μερικούς αρσενικούς, τους κηφήνες, που προορίζονται να γονιμοποιήσουν μόνο μια φορά τη βασίλισσα και στη συνέχεια να πεθάνουν. Τέλος κάθε οικογένεια αποτελείται από μερικές χιλιάδες θηλυκές μέλισσες, που είναι στείρες και λέγονται "εργάτριες". Οι εργάτριες, που αποτελούν και το βασικό πληθυσμό, έχουν πολλές και σύνθετες αποστολές, αρχίζοντας από τη δημιουργία αποθεμάτων τροφών, μέχρι τη φύλαξη της κυψέλης και την περιποίηση των μικρών.
Η βασίλισσα, ο κηφήνας και η εργάτρια ξεχωρίζουν με την πρώτη ματιά μεταξύ τους. Η εργάτρια είναι πιο μικρή και από τον κηφήνα και από τη βασίλισσα, και πιο αδύνατη. Η βασίλισσα έχει μεγαλύτερο μήκος, ενώ ο κηφήνας είναι κοντός, χοντρός και πιο σκούρος. Τόσο ο κηφήνας όσο και η βασίλισσα δεν έχουν κεντρί και δηλητήριο, σε αντίθεση με τις εργάτριες που έχουν. Οι εργάτριες και οι βασίλισσες προέρχονται από γονιμοποιημένα αυγά. Αντίθετα, οι κηφήνες προέρχονται από αυγά μη γονιμοποιημένα. Έτσι, από το ίδιο αυγό είναι δυνατό να δημιουργηθεί βασίλισσα ή εργάτρια. Η διαφοροποίηση είναι αποτέλεσμα μιας ειδικής διατροφής που λαμβάνουν οι βασίλισσες από τη στιγμή που θα βγουν από το αυγό μέχρι που να μεταμορφωθούν σε τέλειο έντομο. Τρέφονται αποκλειστικά και μόνο από έναν πολτό, το λεγόμενο βασιλικό πολτό. Ο βασιλικός πολτός είναι στην πραγματικότητα αδενικό έκκριμα των εργατριών του οποίου η ακριβής σύνθεση, μέχρι σήμερα, δεν έχει προσδιοριστεί. Με το έκκριμα αυτό τρέφονται και εργάτριες, αλλά μόνο για ένα διάστημα που δεν ξεπερνά τις 48 ώρες. Στη συνέχεια τρέφονται με μείγμα μελιού, γύρης κλπ. Το μείγμα αυτό περιέχει κάποια ουσία που τελικά προκαλεί εκφυλισμό των γεννητικών οργάνων των εργατριών, τα οποία ατροφούν και δεν αναπτύσονται γίνονται ατελή θηλυκά έντομα δηλαδή εργάτριες μέλισσες.. οι κηφήνες τρέφονται και αυτοί με μείγμα βασικά μελιού και γύρης.
Αναπαραγωγή
Η βασίλισσα γονιμοποιείται μόνο μια φορα στην αρχη της ζωης της. Τότε εγκαταλείπει τη φωλιά και πετά στον αέρα συνοδευόμενη από μερικές δεκάδες κηφήνες. Η "γαμήλια τελετή" και το ζευγάρωμα γίνεται πάντα στον αέρα. Στο γαμήλιο αυτό ταξίδι η βασίλισσα δεν συνοδεύεται από τις εργάτριες και είναι ουσιαστικά απροστάτευτη. Ακριβώς το γεγονός αυτό έχει την πιο μεγάλη αξία στη φυσική επιλογή των μελισσών. Αν η βασίλισσα δεν είναι ικανή να αποφύγει τους εχθρούς της, τότε πρέπει να πεθάνει, χωρίς ν' αφήσει απογόνους. Τη θέση της θα πάρει κάποια άλλη που θα αποδειχτεί πιο γερή και πιο ικανή.
Μετά το ζευγάρωμα η βασίλισσα επιστρέφει στην κυψέλη. Γεννά έως το τέλος της ζωής χωρίς να ζευγαρώσει ποτέ ξανά .Οι φύλακες εργάτριες επιτρέπουν στη βασίλισσα να περάσει μόνο στην περίπτωση που έχει γονιμοποιηθεί, διαφορετικά δεν την αφήνουν μέχρι που να γονιμοποιηθεί. Δεν αφήνουν όμως τους κηφήνες να περάσουν. Μετά το γαμήλιο ταξίδι, οι κηφήνες είναι καταδικασμένοι σε θάνατο.
Οι μέλισσες αποτελούν μέχρι σήμερα έναν άγνωστο κόσμο. Ενώ πρόκειται για τέλεια οργανωμένη κοινωνία, δεν είναι ακόμη γνωστός ο τρόπος λειτουργίας και συνεννόησης. Το ότι οι μέλισσες συνεννοούνται μεταξύ τους είναι πέρα από κάθε αμφιβολία. Το ερώτημα που εξακολουθεί να παραμένει είναι το πώς γίνεται αυτό.
Μέχρι σήμερα έχει λυθεί το μυστήριο του προσανατολισμού και της ειδοποίησης ότι κάπου υπάρχει γύρη ή νέκταρ. Και όχι μόνο αυτό, αλλά και τι είδος και σε ποια ποσότητα. Έτσι αν κάποια μέλισσα βρει νέκταρ, δεν θα ειδοποιήσει ολόκληρο το μελίσσι, αλλά όσες είναι αρκετές, για να μαζέψουν το νέκταρ. Ο προσανατολισμός τους γίνεται με την πόλωση του φωτός. Όσον αφορά την επικοινωνία μεταξύ τους, υπάρχει ένα ολόκληρο σύστημα κινήσεων, ένα είδος "χορού", που εκτελεί η πρώτη μέλισσα που βρήκε την πηγή της τροφής. Οι υπόλοιπες εργάτριες παρακολουθούν το χορό, τον ερμηνεύουν και πετούν κατευθείαν, χωρίς να χάσουν το δρόμο τους.
Προϊόντα
Οι μέλισσες εκτρέφονται για το μέλι, που θεωρείται μια από τις πιο καλές τροφές, για το βασιλικό πολτό που χρησιμοποιείται σαν διεγερτικό και στην παρασκευή καλλυντικών, για το κερί, που πριν από μερικά χρόνια είχε μεγάλη αξία, και για το δηλητήριό τους που περιέχει ουσίες, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν φάρμακο για τους ρευματικούς. Ακόμη πολύ μεγάλη είναι η προσφορά των μελισσών στην επικονίαση των λουλουδιών. Η οικονομική σημασία της γονιμοποίησης, στην οποία συμβάλλουν οι μέλισσες μεταφέροντας γύρη από λουλούδι σε λουλούδι, είναι ανυπολόγιστη.

Η φυσιολογία της μέλισσας


Οι μέλισσες είναι κοινωνικά έντομα του είδους Apis mellifica και ανήκουν στην τάξη των Υμενοπτέρων. Ζουν σε οικογένειες που αριθμούν συνήθως 50.000 άτομα και αποτελούνται από μία βασίλισσα, χιλιάδες εργάτριες και κηφήνες.
Η βασίλισσα είναι η μητέρα όλου του μελισσιού. Είναι η μόνη που έχει την ικανότητα να γεννά, το μόνο αληθινό θηλυκό της κυψέλης.
Οι εργάτριες είναι ατελή θηλυκά. Κάνουν όλες τις δουλειές της κυψέλης: καθάρισμα, εκτροφή γόνου, συλλογή τροφών, νερού, πρόπολης, κτίσημο κηρηθρών.
Οι κηφήνες, τα αρσενικά της κυψέλης γεννιούνται την Άνοιξη και πεθαίνουν το χειμώνα. Στη μέλισσα, όπως σε κάθε έντομο, διακρίνουμε το κεφάλι, το θώρακα και την κοιλιά.
Στο κεφάλι διακρίνουμε:
α) Δύο σύνθετα μάτια Καθένα από αυτά συγκροτείται από 3000 ομματίδια. Αυτά διακρίνουν τα χρώματα που διακρίνει και το ανθρώπινο μάτι. Η μόνη διαφορά έγκειται στο ότι η μέλισσα διακρίνει το υπεριώδες και δεν διακρίνει το κόκκινο. Το μάτι του ανθρώπου βλέπει 20-30 εικόνες το δευτερόλεπτο, ενώ το μάτι της μέλισσας βλέπει ταυτόχρονα 300 εικόνες. Τα σύνθετα μάτια χρησιμεύουν για να βλέπει μακριά έξω από την κυψέλη και για τον προσανατολισμό σε σχέση με τον ήλιο όταν πετάει.
β) 3 απλά μάτια στο κάτω μέρος του κεφαλιού για την κοντινή όραση στην κυψέλη και για να βοηθούν τα σύνθετα μάτια.
γ) Δύο κεραίες που αποτελούνται από ένα κορμό και ένα τμήμα από 11 άρθρα. Οι κεραίες έχουν αισθητήρια όργανα.
δ) Το στόμα με τις δύο σιαγόνες και την προβοσκίδα (γλώσσα). ΄Οσο πιο μακριά είναι η προβοσκίδα μιας εργάτριας, τόσο καλύτερη συλλέκτρια είναι.
Ο θώρακας αποτελείται από τρεις ενωμένους δακτυλίους. Σε κάθε δακτύλιο έχει ένα ζευγάρι πόδια ενώ στο δεύτερο και τρίτο έχει κολλημένα δύο ζευγάρια φτερά.
Τα πόδια αποτελούνται από διαρθρωμένα κομμάτια. Ξεκινώντας από το θώρακα έχουμε: Ισχίο, τροχαντήρας, μηρός, κνήμη, ταρσός (πέλμα). Το πέλμα απολήγει σε δύο νύχια και μια βεντούζα (αρόλειον).
Το κάθε ζευγάρι ποδιών χρησιμεύει σε κάποια από τις δουλειές της εργάτριας. Το πρώτο ζευγάρι χρησιμεύει στον καθαρισμό των κεραιών. Το δεύτερο χωρίζει τα κουβάρια της γύρης. Το τρίτο ζευγάρι είναι έτσι φτιαγμένο, σαν καλάθι στο εξωτερικό μέρος της κνήμης, όπου η μέλισσα τοποθετεί τη γύρη που μαζεύει απ' τα λουλούδια και την πλάθει, εν πτήσει, σε κόκκους που τους μεταφέρει στην κυψέλη. Στην εσωτερική πλευρά έχει μια σειρά από σκληρές τρίχες που είναι το χτένι για την γύρη.
Η κοιλιά αποτελείται από επτά δακτυλίους. Στην άκρη του τελευταίου υπάρχει το κεντρί με το δηλητήριο, με το οποίο η εργάτρια υπερασπίζει τον εαυτό της και την κυψέλη. Κάτω από την κοιλιά τέσσερα ζευγάρια λείες επιφάνειες, οι καθρέπτες (κάτοπτρα) κρύβουν τους κηρογόνους αδένες. Στο κεφάλι, εκτός από το μυαλό υπάρχουν οι υποφαρυγγικοί αδένες που εκκρίνουν το βασιλικό πολτό και τη φερομόνη. Ο αδένας Νασάνοφ είναι ένα όργανο, μικρό, λαμπερό, μεταξύ έκτου και έβδομου δακτυλίου, που εκκρίνει ουσίες προσανατολιστικές που σημαδεύουν τις πίστες προσγείωσης. Τα γεννητικά όργανα της εργάτριας είναι ατροφικά. Δεν γεννούν αυγά. Στην περίπτωση, όμως που η κυψέλη χάσει τη βασίλισσά της και για κάποιο λόγο δεν μπορεί να την αντικαταστήσει, μια εργάτρια, η πλέον αρχομανής, αναλαμβάνει το έργο της βασίλισσας. Τρώει βασιλικό πολτό, αναπτύσσονται οι ωοθήκες της και γεννάει αυγά, που είναι όμως αγονιμοποίητα, αφού δεν έχει ποτέ συζευχθεί με κηφήνα. Από τα αυγά αυτά βγαίνουν μόνο κηφήνες. Εδώ έχουμε τη λεγόμενη «Παρθενογένεση».
Η βασίλισσα είναι το μόνο αληθινό θηλυκό του μελισσιού, είναι η μητέρα όλων των μελισσών της κυψέλης. Γεννιέται από ένα κοινό αυγό, όπως αυτά απ' τα οποία γεννιούνται οι εργάτριες. Το κελί στο οποίο μεγαλώνει είναι κατά πολύ μεγαλύτερο από εκείνα των εργατριών, έχει σχήμα βελανιδιού και εξέχει από την κηρήθρα στραμμένο προς τα κάτω. Η προνύμφη που βγαίνει από το αυγό ταΐζεται με βασιλικό πολτό και στην τροφή αυτή οφείλεται η διαφορά εργάτριας - βασίλισσας. Στην τροφή, επίσης, οφείλεται η διαφορά στη διάρκεια ζωής τους. Η εργάτρια ζει περίπου 45 ημέρες (το χειμώνα που δεν κουράζεται μπορεί να ζήσει πολύ περισσότερο), ενώ η βασίλισσα μπορεί να ζήσει μέχρι και 5 χρόνια. Η βασίλισσα είναι μεγαλύτερη από μια εργάτρια με μακρύτερο και κοκκινωπό το πίσω μέρος του σώματός της. Μόλις βγει από το κελί της, ψάχνει να βρει και να θανατώσει τις αδελφές της βασίλισσες πριν εκκολαφθούν απ' τα κελιά. Στο μελίσσι πρέπει να υπάρχει μόνο μία.
Η γονιμοποίηση της βασίλισσας γίνεται από την 5η ως τη 15η ημέρα της ζωής της, ψηλά στον αέρα. Μια ημέρα με ζεστό καιρό, χωρίς ανέμους, πετά πολύ ψηλά και πίσω της ακολουθούν όλοι οι κηφήνες του μελισσοκομείου. Οι πιο δυνατοί, τη φτάνουν, ζευγαρώνουν μαζί της διαδοχικά και μετά πεθαίνουν. Όταν η βασίλισσα επιστρέψει στην κυψέλη, οι εργάτριες την καθαρίζουν, τη φροντίζουν και την ταΐζουν στο στόμα. Μερικές γίνονται η μόνιμη συνοδεία της. Είναι πια η μάνα του μελισσιού. Δύο έως πέντε ημέρες μετά τη γονιμοποίησή της αρχίζει να γεννά αυγά. Στα εργατικά κελιά γεννά αβγά γονιμοποιημένα από τα οποία θα βγουν εργάτριες.
Στα κηφηνοκελιά που είναι λίγο μεγαλύτερα σε διάμετρο, γεννά αυγά αγονιμοποίητα που θα δώσουν κηφήνες. Τα αυγά που γεννάει η βασίλισσα είναι τόσο μικρά ώστε μόλις διακρίνονται με γυμνό μάτι. Μετά από τρεις ημέρες βγαίνουν από αυτά μικρά κάτασπρα σκουληκάκια, οι λάρβες. Οι παραμάνες τα κρατούν ζεστά και τα ταΐζουν τις τρεις πρώτες ημέρες με βασιλικό πολτό και τις υπόλοιπες πέντε με μείγμα μελιού και γύρης το οποίο επεξεργάζονται πριν το δώσουν. Οι λάρβες που προορίζονται να γίνουν βασίλισσες ταΐζονται όλες τις μέρες μόνο με βασιλικό πολτό. Το βασιλικό κελί σφραγίζεται την 8η ημέρα και η βασίλισσα εκκολάπτεται την 16η. Το εργατικό κελί σφραγίζεται την ένατη ημέρα. Μέσα εκεί η λάρβα μεταμορφώνεται σε τέλειο έντομο που βγαίνει την 21η ημέρα τρυπώντας το σφράγισμα. Το κηφηνοκελί σφραγίζεται την 10η ημέρα και ο κηφήνας βγαίνει από αυτό την 24η.
Ο βιολογικός κύκλος της εργάτριας μέλισσας

Η νεαρή εργάτρια μόλις βγει από το κελί της αναλαμβάνει εργασία. Τις δύο πρώτες ημέρες καθαρίζει τον εαυτό της και τα κελιά και φροντίζει το γόνο. Από την 3η έως την 5η ημέρα ταΐζει τις μεγάλες προνύμφες με μέλι και γύρη. Την 6η ημέρα αναπτύσσονται οι υποφαρυγγικοί αδένες της που εκκρίνουν βασιλικό πολτό και ταΐζει με αυτόν τη βασίλισσα και τις προνύμφες 1-3 ημερών. Μετά την 11η ημέρα οι αδένες αυτοί συρρικνώνονται.
Οι εργάτριες τώρα ασχολούνται με την αποθήκευση του νέκταρος και της γύρης που φέρνουν στην κυψέλη οι συλλέκτριες. Στο ίδιο διάστημα αναπτύσσονται οι κηρογόνοι αδένες της και παράγει κερί για να χτίσει τις κηρήθρες. Από τη 17η έως τη 19η ημέρα οι αδένες τους κεντριού έχουν πλήρως αναπτυχθεί και η εργάτρια γίνεται φρουρός στις εισόδους της κυψέλης. Μετά την 20η ημέρα της ζωής της η εργάτρια γίνεται συλλέκτρια και βγαίνει έξω να μαζέψει νέκταρ, γύρη, πρόπολη, νερό αφού πρώτα κάνει αναγνωριστικές πτήσεις γύρω από την κυψέλη με σκοπό τον προσανατολισμό της. Μετά από 45 περίπου ημέρες, η εργάτρια πεθαίνει.
Οι κηφήνες είναι τα αρσενικά του μελισσιού. Αυτοί είναι μεγαλύτεροι από τις εργάτριες, χονδροί και μαύροι. Είναι άκακοι και ακίνδυνοι, αφού δεν έχουν κεντρί. Προορισμός τους είναι η γονιμοποίηση της βασίλισσας. Δεν δουλεύουν μέσα στην κυψέλη και τρέφονται από τις εργάτριες από την άνοιξη έως το φθινόπωρο. Το χειμώνα που οι τροφές λιγοστεύουν οι εργάτριες τους σκοτώνουν ή τους διώχνουν από την κυψέλη. Μερικοί, ωστόσο καταφέρνουν να ξεφύγουν και ξεχειμωνιάζουν μέσα στην κυψέλη. Η ζωή του κηφήνα διαρκεί περίπου 50 ημέρες.

Η βιολογία της μέλισσας

Η μέλισσα είναι έντομο που ζει κατά μεγάλες οικογένειες μέσα σε κυψέλες. Μέσα σε    
κάθε κυψέλη υπάρχουν τρία είδη μελισσών: η βασίλισσα, οι εργάτριες και οι κηφήνες.

Το σώμα της μέλισσας αποτελείται από τρία μέρη: το κεφάλι , το θώρακα και την κοιλιά, συνολικού μήκους 1,5 εκ., περίπου στο μέγεθος ενός μέτριου φιστικιού.
Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της. Αυτές οι τρίχες κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες.Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα  μάτια , που αποτελούνται από 13.000 περίπου μικρά μάτια το καθένα και έτσι έχει τη δυνατότητα να βλέπει ταυτόχρονα μπροστά , πίσω, πάνω και κάτω. Στο κέντρο του κεφαλιού της έχει ακόμα τρία απλά μάτια, που σχηματίζουν τρίγωνο
Έχει δυο κεραίες, που είναι σαν δέκτες ραδιοφώνου. Είναι τα όργανα της ακοής και της          όσφρησης.Στο στόμα η μέλισσα έχει μια γλώσσα μακριά, παχιά και εύκαμπτη. Στην άκρη είναι σαν προβοσκίδα με μικρό κουταλάκι, που είναι μαζί όργανο αφής και γεύσης. Όταν δεν τη μεταχειρίζεται, την κρατά κουλουριασμένη στην κοιλιά της. Με την προβοσκίδα ρουφά το νέκταρ από τα λουλούδια.Από το θώρακα ξεφυτρώνουν δυο ζευγάρια διάφανα, λεπτά αλλά δυνατά φτερά, σαν μεμβράνη από ζελατίνη, ώστε να μπορεί να πετάξει μακριά για τροφή. Το γρήγορο κούνημα των φτερών τους προκαλεί ένα χαρακτηριστικό ήχο, το γνωστό μας  «ζουζούνισμα».Τα 6 πόδια της μέλισσας είναι κι αυτά τριχωτά και τελειώνουν στις άκρες τους σε νύχια αγκιστρωτά. Στα πίσω πόδια της έχει μικρές κοιλότητες, που λέγονται καλάθια. Αυτά μοιάζουν σαν κίτρινα μπαλόνια, γιατί εκεί βάζει τη γύρη από τα άνθη.Η κοιλιά της μέλισσας αποτελείται από 6 δαχτυλίδια. Στην άκρη της κοιλιάς υπάρχει το κεντρί το οποίο είναι κούφιο, μοιάζει σαν τρυπανάκι και συγκοινωνεί με έναν αδένα, που έχει μέσα δηλητήριο. Είναι το μοναδικό της όπλο εναντίον των εχθρών της. Όταν ενοχληθεί, αμύνεται με το κεντρί αυτό, που φέρει στο άκρο του μικρά αγκίστρια στραμμένα προς τα μέσα. Έτσι, όταν βυθιστεί σε έναν ελαστικό ιστό, όπως το δέρμα του ανθρώπου, η μέλισσα είναι αναγκασμένη να εγκαταλείψει το κεντρί με τα σπλάχνα, που είναι συνδεδεμένα μαζί του και κατά συνέπεια πεθαίνει. Οι κηφήνες δεν έχουν κεντρί.Η μέλισσα δεν αναπνέει όπως ο άνθρωπος , αλλά έχει τρύπες στο σώμα, μέσα από τις οποίες περνά ο αέρας.Η μέλισσα, την άνοιξη και το καλοκαίρι τρέφεται από τη γύρη και το γλυκό νέκταρ  των λουλουδιών. Το χειμώνα τρέφεται με μέλι, που έχει αποθηκέψει στις κηρήθρες της κυψέλης.
 

Εποχιακοί Μελισσοκομικοί Χειρισμοί


            ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ-ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ
  Οι δύο πρώτοι μήνες του χρόνου θεωρούνται κρίσιμοι για την επιβίωση του μελισσοσμήνους. Το χειμώνα η ωοτοκία στα περισσότερα μελίσσια διακόπτεται (στην κεντρική και βόρεια Ελλάδα), ενώ σε άλλα (νοτιότερες περιοχές) είναι ελάχιστη, με αποτέλεσμα να μειωθεί ο πληθυσμός αρκετά. Το μελίσσι αυτή την εποχή αποτελείται από τις φθινοπωρινές μέλισσες, που όπως είναι γνωστό ζούνε περισσότερο, γιατί «κουράζονται» λιγότερο από τις μέλισσες που γεννιούνται την άνοιξη.
Προς το τέλος του χειμώνα (Ιανουάριος-Φεβρουάριος) με αρχές της άνοιξης ξαναρχίζει η ωoτοκία και έτσι γεννιούνται νέες μέλισσες, οι συνθήκες όμως για τα μελίσσι παραμένουν αντίξοες. Ο ρυθμός με τον οποίο ανανεώνεται ο πληθυσμός είναι ακόμη αργός και δεν αντισταθμίζει την απώλεια των γερασμένων πλέον φθινοπωρινών μελισσών, με αποτέλεσμα να παρατηρείται ακόμη μεγαλύτερη μείωση του πληθυσμού. Είναι κάτι το φυσιολογικό και αναμενόμενο και δεν θα πρέπει ο μελισσοκόμος να πανικοβληθεί ή να θεωρήσει ότι κάτι ανεξήγητο συμβαίνει στα μελίσσια του (κινδυνολογίες), αλλά έχοντας γνώση της κατάστασης να έχει τεταμένη την προσοχή του, ώστε να τη διαχειριστεί ορθά.
Την εποχή αυτή οι τροφές καταναλώνονται γρήγορα λόγω της παρουσίας γόνου, η συλλογή νέκταρος είναι μικρή και οι παγωνιές το βράδυ συχνές. Οι αντίξοες αυτές συνθήκες συμβάλουν στο να χαθούν πολλά μελίσσια και αναφέρεται ως «κρίσιμο στάδιο».
Στο στάδιο αυτό μεγάλη σημασία έχει οι επιθεωρήσεις του μελισσοκόμου να είναι περιορισμένες και χωρίς να αφαιρούνται τα πλαίσια από την κυψέλη, ώστε να μη διαταράσσεται η μελισσόσφαιρα. [Θυμίζω στο σημείο αυτό -για τους νεότερους μελισσοκόμους κυρίως- ότι το χειμώνα οι μέλισσες «συναθροίζονται» στο κέντρο της κυψέλης και με συνεχείς συσπάσεις των θωρακικών τους μυών παράγουν θερμότητα.] Οι επισκέψεις στο μελισσοκομείο πρέπει να περιορίζονται σε επισκέψεις όπου θα διαπιστωθεί η επάρκεια των τροφών και εάν π.χ. έχουν αναποδογυρίσει οι κυψέλες από τον αέρα ή αν η βροχή ή το χιόνι έχει δημιουργήσει προβλήματα κλπ.
Έχουμε ήδη αναφέρει στο προηγούμενο τεύχος ότι έχουμε φροντίσει το μελίσσι μας να ξεχειμωνιάσει έχοντας στη διάθεσή του επαρκείς ποσότητες τροφής (πλαίσια με μέλι). Αν ωστόσο κινδυνεύσει από λιμοκτονία το χειμώνα, θα πρέπει να τροφοδοτηθεί με επιπλέον μέλι. Το μέλι δίνεται είτε με α) κηρήθρες με σφραγισμένο μέλι (τα σφραγισμένα κελιά απολεπίζονται πριν δοθούν τα πλαίσια στο μελίσσι) είτε με β) κρυσταλλωμένο μέλι (τοποθετείται ανάποδα πάνω ακριβώς από τη μελισσόσφαιρα σε τροφοδότες –θα μπορούσαμε να βάλουμε το μέλι σε μεταλλικό δοχείο, να κάνουμε κάποιες μικρές οπές στο κάτω μέρος, να το τοποθετήσουμε πάνω από τους κηρηθροφορείς και να το προστατεύσουμε τοποθετώντας το εντός ενός δεύτερου μικρότερου ορόφου). Δεν πρέπει να ξεχάσουμε ότι οι μέλισσες για να διαλύσουν τους κρυστάλλους μελιού χρειάζεται να έχουν στη διάθεσή τους νερό.
Το μέλι είναι η φυσική ιδιοπαραγόμενη τροφή της μέλισσας, γι’ αυτό και πλεονεκτεί σε σχέση με τις άλλες ζαχαρούχες τροφές. Αν και η τροφοδότηση με μέλι μπορεί να θεωρηθεί ως αντιοικονομικό μέτρο, ωστόσο είναι η καλύτερη λύση σε καταστάσεις «έκτακτης ανάγκης». Βέβαια, είναι αυτονόητο ότι τα μέλια τροφοδοσίας πρέπει να είναι γνωστής προέλευσης, δηλαδή δικά μας μέλια από υγιή μελίσσια, για να μη μεταδώσουμε ασθένειες στο μελισσοκομείο μας. Το κρυσταλλωμένο μέλι είναι πιθανό να προκαλέσει δυσεντερίες.
Το χειμώνα δεν τροφοδοτούμε με σιρόπι, γιατί αυξάνουμε την υγρασία στην κυψέλη και ευνοούμε την ανάπτυξη ασθενειών. Επιπλέον, το σιρόπι μπορεί να ξινίσει και να προκαλέσει δυσεντερίες. Σοβαρό πρόβλημα μπορεί να δημιουργηθεί και γιατί το σιρόπι λειτουργεί διεγερτικά ως προς την ανάπτυξη του μελισσιού. Οι μέλισσες «ξεγελιούνται», ιδιαίτερα σε μέρες που η θερμοκρασία αυξάνεται λίγο, π.χ. αλκυονίδες ημέρες, βγαίνουν προς συλλογή νέκταρος, αλλά τελικά δεν καταφέρνουν να επιστρέψουν στην κυψέλη.
Επίσης, την εποχή αυτή, αλλά όχι πριν ξεπεραστούν τα κρύα και οι παγωνιές, κατάλληλη είναι και η τροφοδότηση με ζαχαροζύμαρο. Το ζαχαροζύμαρο δεν πρέπει να δίνεται πριν ξεπεραστούν τα κρύα και οι παγωνιές, γιατί προκαλεί διέγερση για εκτροφή γόνου, με αποτέλεσμα ο γόνος στα ακριανά πλαίσια να μην καλύπτεται από τη μελισσόσφαιρα, να παγώσει ή να εμφανίσει ασκοσφαίρωση.
Τώρα μόνο είναι η κατάλληλη εποχή για αντιμετώπιση ασθενειών, γιατί δεν ρυπαίνουμε το μέλι με κατάλοιπα σκευασμάτων. Ιδιαίτερα για τη βαρρόα, στις περιοχές που δεν υπάρχει γόνος κάθε αντιμετώπιση με εγκεκριμένο σκεύασμα είναι πιο αποτελεσματική, αν ακολουθηθούν όλες οι υπόλοιπες οδηγίες χρήσης του φαρμάκου. Θυμίζουμε ότι μέρος της ζωής της η βαρρόα την περνάει μέσα στα σφραγισμένα κελιά του γόνου και άρα εκεί δεν μπορεί να τη «βρει» και να την εξοντώσει κανένα φάρμακο. Έτσι, λοιπόν δεν έχει κανένα νόημα να προσπαθούμε να απαλλαγούμε από τη βαρρόα όταν το μελίσσι έχει γόνο και άρα κρυμμένα μέσα στα σφραγισμένα κελιά πολλά ακάρεα, που το οποιοδήποτε φάρμακα δεν θα επηρεάσει. Βέβαια, ούτε λόγος για «προληπτικές» επεμβάσεις.
Αναφορικά με τις ασθένειες, ο μελισσοκόμος πρέπει να έχει κατά νου ότι ο εγκλεισμός των μελισσών στην κυψέλη λόγω καιρικών συνθηκών ευνοεί την αύξηση της υγρασίας στην κυψέλη. Επιπλέον, αν ενοχληθεί το μελίσσι ή αν τροφοδοτηθεί σε λάθος χρονική στιγμή, αυτό οδηγεί στο να αυξηθεί η μεταβολική του δραστηριότητα, να αυξηθούν τα περιττώματα στην κυψέλη και τελικά να ευνοηθεί η νοζεμίαση.
Είναι καιρός να αρχίζει ο μελισσοκόμος να οργανώνει το σχέδιο διαχείρισης της μελισσοκομικής τους εκμετάλλευσης για τη χρονιά που έρχεται. Το πρόγραμμα αυτό εξαρτάται τόσο από τη μελισσοκομική παράδοση της περιοχής, όσο και από τη ζήτηση της αγοράς, το διαθέσιμο κεφάλαιο του μελισσοκόμου τόσο σε χρόνο όσο και σε χρήμα, αλλά και τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν και συνεπώς και τις διαθέσιμες ανθοφορίες. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο τόσο το σχέδιο διαχείρισης όσο και οι εργασίες του μελισσοκόμου να καταγράφονται σε ένα αρχείο, ένα είδος ημερολόγιου του μελισσοκόμου.
Την τακτική αυτή ήδη πρέπει να εφαρμόζουν οι μελισσοκόμοι που είναι ενταγμένοι σε πρόγραμμα βιολογικής μελισσοκομίας, και είναι χρήσιμο για να αντιλαμβάνεται ο μελισσοκόμος το πώς οι εργασίες του, οι τροφοδοσίες του, οι μεταφορές του, οι επεμβάσεις του ωφελούν ή καταπονούν τα μελίσσια του. Είναι ένας τρόπος ο μελισσοκόμος να μαθαίνει από τα λάθη του και να μπορεί να παρακολουθήσει την πορεία της εκμετάλλευσής του σε βάθος χρόνου.
Στα πλαίσια του σχεδίου διαχείρισης της μελισσοκομικής εκμετάλλευσης θα πρέπει να σχεδιαστούν και οι πρώτες μεταφορές του χρόνου στις διαθέσιμες ανθοφορίες.
Ανθοφορίες- μελιτοφορίες: αμυγδαλιά, μουσμουλιά, δενδρολίβανο, ρείκι, οξαλίδα (ξινήθρα), φουντουκιά,
Αμυγδαλιά: από τα τέλη Ιανουαρίου ξεκινά η ανθοφορία των πρώιμων ποικιλιών της αμυγδαλιάς, που με τη γύρη της θα δώσει το πρώτο ερέθισμα στις μέλισσες για εκτροφή γόνου και με το νέκταρ της θα βοηθήσει στην ανάπτυξη του μελισσιού. Συνήθως, δεν αποθηκεύεται μέλι αμυγδαλιάς, αφού η τροφή που συλλέγεται από το μελίσσι αυτή την εποχή χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη. Το περίσσευμα σε μέλι θα έρθει αργότερα. Δεν πρέπει να ξεχνά ο μελισσοκόμος ότι κατά το διάστημα αυτό ξεκινούν και οι ψεκασμοί των αμυγδαλεώνων με ποικίλα φυτοπροστατευτικά σκευάσματα και έτσι πρέπει τα μελίσσια να μετακινηθούν έγκαιρα μετά την εκμετάλλευση της ανθοφορίας, ώστε να αποφευχθεί η δηλητηρίαση των μελισσών αλλά κυρίως η ρύπανση των προϊόντων της μέλισσας.
Μουσμουλιά :ανθίζει το χειμώνα.
Φουντουκιά: δίνει άφθονη γύρη.
Ανοιξιάτικο ρείκι : η ανθοφορία ξεκινά νωρίς το Φεβρουάριο. Αν τα μελίσσια μείνουν περιορισμένα, λόγω καιρού, όταν βρίσκονται στο ρείκι, μπορεί να παρουσιάσουν δυσεντερίες.
Δενδρολίβανο: η άνθιση επεκτείνεται από Σεπτέμβριο ως μέσα Μαΐου. Δίνει μεγάλη ποσότητα και καλής ποιότητας μέλι. Οι δυσμενείς καιρικές συνθήκες δεν επηρεάζουν την ανθοφορία του. Πρέπει να διαδοθεί σε περιοχές όπου ξεχειμωνιάζουν μελίσσια και να χρησιμοποιηθεί στις φυτοκαλύψεις δημόσιων εκτάσεων, αφού είναι και εξαιρετικά ανθεκτικό ως φυτό.
Οξαλίδα (ξυνάκι, ξυνήθρα): οι μέλισσες το προτιμούν κυρίως πρωινές ώρες. Η ανθοφορία ξεκινά από τα μέσα του χειμώνα και βοηθά στη γρήγορη ανάπτυξη των μελισσιών, λόγω της άφθονης γύρης που δίνει.
ΜΑΡΤΙΟΣ-ΑΠΡΙΛΙΟΣ
Καθώς προχωρά ο καιρός, αυξάνεται ο πληθυσμός των μελισσών, εντατικοποιείται η ωοτοκία της βασίλισσας και έτσι έχουμε και παράλληλη αύξηση γόνου.
Τους πρώτους μήνες της άνοιξης τα μελίσσια μπορεί να κινδυνεύουν από λιμοκτονία, γιατί τα αποθέματα των τροφών που είχαν για ξεχειμώνιασμα τελείωσαν και δε βρίσκουν τροφές στη φύση ή οι θερμοκρασίες είναι τέτοιες που δεν επιτρέπουν το πέταγμα για συλλογή. Οι μέλισσες είναι ακίνητες με χωμένα τα κεφάλια μέσα στα κελιά. Σε αυτή την περίπτωση θα πρέπει αρχικά να ραντιστούν με σιρόπι και όταν δείξουν σημάδια ζωής να τροφοδοτηθούν με μέλι ή σιρόπι.
Καθώς ανοίγει ο καιρός και πλέον είναι δυνατές οι επιθεωρήσεις της κατάστασης των μελισσιών, επιθεωρούμε λεπτομερώς για παρουσία ασθενειών του γόνου και για να τσεκάρουμε την ύπαρξη της βασίλισσας και την ποιότητά της. Εντοπίζουμε τα μελίσσια των οποίων οι βασίλισσες θα αντικατασταθούν. Αντικαθιστούμε όσες βασίλισσες είναι γηρασμένες ή ελαττωματικές. Θυμίζω σε αυτό το σημείο ότι παρόλο που μια βασίλισσα μπορεί να ζήσει έως και 4 χρόνια, ο μελισσοκόμος πρέπει να την κρατά για 2 χρόνια στο μελίσσι του και μετά να την αλλάζει. Η νέα βασίλισσα γεννά περισσότερα αυγά και εκκρίνει περισσότερη ποσότητα φερομόνης, γεγονός που κάνει πιο αισθητή την παρουσία της στο μελίσσι και επιπλέον μειώνεται η πιθανότητα σμηνουργίας.
Αν κάποιος κρατά ημερολόγιο ή τηρεί ένα αρχείο για το μελισσοκομείο του μπορεί εύκολα να γνωρίζει την ηλικία των βασιλισσών του και να τις αντικαθιστά όταν έρθει το πλήρωμα του χρόνου. Μια ακόμη καλή πρακτική είναι το σημάδεμα της βασίλισσας. Με το σημάδεμα ο μελισσοκόμος μπορεί αφενός να την εντοπίζει πανεύκολα κατά τις επιθεωρήσεις, αλλά και να ξέρει την ηλικία της με την πρώτη ματιά. Μπορεί επίσης να διαπιστώσει αν έχει αντικατασταθεί η βασίλισσα από το μελίσσι για κάποιο λόγο. Η ηλικία προσδιορίζεται από το χρώμα του «σημαδιού». Η επιλογή του χρώματος που θα βάψουμε το θώρακα της βασίλισσας στηρίζεται σε διεθνή κώδικα χρωμάτων και για το 2008 είναι το κόκκινο. [Σημ.:αν δε μπορεί κάποιος να απομονώσει τη βασίλισσα και να τη μαρκάρει με ειδικά χρώματα που υπάρχουν για το σκοπό αυτό στο εμπόριο, υπάρχουν και ειδικά κλουβάκια για την περίσταση].
Καλό είναι ο πληθυσμός των μελισσιών να εξισώνεται την άνοιξη για να γίνονται ταυτόχρονα οι επεμβάσεις σε όλα τα μελίσσια, δυνατά μελίσσια να συλλέγουν νέκταρ και γύρη και τελικά να αυξάνεται η παραγωγή μελιού. Οι συνενώσεις να γίνονται τώρα, αν δεν είναι απαραίτητες το φθινόπωρο για το ασφαλές ξεχειμώνιασμα των μελισσών. Αλλιώς, μπορούμε να ενισχύσουμε τα αδύνατα μελίσσια με πλαίσια υγιή, σφραγισμένου γόνου από άλλα μελίσσια.
ΣΥΝΕΝΩΣΕΙΣ ΜΕΛΙΣΣΙΩΝ
Με εφημερίδα: βάζουμε τα μελίσσια το ένα πάνω στο άλλο και ανάμεσα, για λίγες ώρες, βάζουμε ένα φύλλο εφημερίδας με μικρές τρύπες. Περνώντας από τις τρύπες οι μέλισσες σταδιακά επικοινωνούν και αλλάζουν τροφή μεταξύ τους και έτσι μεταφέρονται και οι φερομόνες τους. Τελικά οι ίδιες οι μέλισσες αφαιρούν την εφημερίδα σταδιακά και η συνένωση είναι ειρηνική.
Με τσίπουρο ή άλλα αρώματα: ραντίζουμε τις μέλισσες με νερό που έχουμε ρίξει γλυκάνισο ή κρασί ή μελισσόχορτο μέσα ή με τσίπουρο και η συνένωση γίνεται ειρηνικά χωρίς άλλες ενέργειες.
Για να διεγείρουμε την ωοτοκία της βασίλισσας τα μελίσσια πρέπει να τροφοδοτούνται καθημερινά με περίπου 200 – 250ml σιρόπι (1:1) για 15 συνεχείς ημέρες. Μεγαλύτερη ποσότητα σιροπιού μπορεί να συμβάλλει αρνητικά, «μπλοκάροντας» το διαθέσιμο χώρο ωοτοκίας της βασίλισσας.
Η διεγερτική τροφοδοσία δεν πρέπει να γίνεται σε ακατάλληλο καιρό, γιατί οι μέλισσες «ξεγελιούνται» από την τροφοδοσία, πετούν για να συλλέξουν τροφές και χάνονται. Επίσης, επεκτείνεται ο γόνος και οι μέλισσες αδυνατούν να τον θερμάνουν.
Απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχία της διεγερτικής τροφοδοσίας είναι η παρουσία γύρης. Χωρίς τη γύρη η βασίλισσα γεννά, αλλά ο γόνος δεν εκτρέφεται. Επίσης, απαραίτητη είναι η ύπαρξη κηρηθρών με άδεια και καθαρά κελιά κοντά στη γονοφωλιά.
Ο διαθέσιμος χώρος για να γεννήσει η βασίλισσα αυξάνεται με:
Ø μετατόπιση των κεντρικών κηρηθρών με γόνο σε ακριανές θέσεις της γονοφωλιάς.
Ø με περιστροφή των ακριανών κηρηθρών της γονοφωλιάς, όταν είναι καλυμμένες με γόνο μόνο από την εσωτερική πλευρά, ώστε η πλευρά με τα άδεια κελιά να μετακινηθεί προς το εσωτερικό.
Ø απολεπίζονται κελιά με μέλι που βρίσκονται επάνω από το γόνο, για να αφαιρέσουν οι μέλισσες από εκεί το μέλι και έτσι η βασίλισσα να έχει χώρο να γεννήσει.
Ø τοποθετούνται κτισμένες κηρήθρες με άδεια κελιά δίπλα στο γόνο.
Ø σε διώροφα μελίσσια η βασίλισσα μπορεί να βρίσκεται στον επάνω όροφο, που είναι πιο ζεστά, για να γεννήσει και οι μέλισσες αποθηκεύουν στον κάτω όροφο γύρη. Ο μελισσοκόμος αναστρέφει τους ορόφους, ώστε η βασίλισσα με το γόνο να βρεθούν στο κάτω πάτωμα. Όταν η βασίλισσα γεννήσει εκεί, ξαναμετακινούμε τους ορόφους.
Την άνοιξη τα μελίσσια χτίζουν εντατικά και ο μελισσοκόμος μπορεί να το εκμεταλλευτεί για να αντικαταστήσει τις παλιές και μαυρισμένες κηρήθρες που: 1) αποτελούν εστία μόλυνσης 2)επηρεάζουν την ποιότητα του μελιού λόγω της συγκέντρωσης καταλοίπων φαρμάκων στο κερί 3) για τον ίδιο λόγο η κηρήθρα μπορεί να γίνει τοξική για το γόνο. 4) συντελούν στην κατασκευή περισσότερων κηφηνοκελιών - έμμεσα αυξάνεται ο πληθυσμός της βαρρόα. Κάθε χρόνο πρέπει να αντικαθιστούμε τουλάχιστον το 25% των κηρηθρών.
Φύλλα κηρήθρας τοποθετούμε όταν το μελίσσι είναι σε θέση να χτίσει δηλαδή όταν η θερμοκρασία έχει ξεπεράσει τους 13-15 οC, όταν υπάρχουν γύρη και νέκταρ διαθέσιμα στη φύση, όταν υπάρχει γόνος και αρκετές νεαρές μέλισσες-χτίστριες.
Όσο περνάει ο καιρός, δεν πρέπει να ξεχνάμε και τη σμηνουργία, το φυσικό τρόπο πολλαπλασιασμού ενός μελισσιού, όπου το μελίσσι χωρίζεται και ένα μέρος των εργατριών μαζί με την παλιά βασίλισσα αφήνει τη φωλιά προς αναζήτηση νέας φωλιάς, ενώ οι υπόλοιπες εργάτριες μένουν στην παλιά φωλιά με έναν αριθμό βασιλικών κελιών έτοιμων να δώσουν καινούριες βασίλισσες. Η σμηνουργία προκαλείται κυρίως από : α) συνωστισμό και έλλειψη χώρου για να γεννήσει η βασίλισσα β) έλλειψη χώρου για αποθήκευση τροφών γ) μείωση της ποσότητας της φερομόνης της βασίλισσας – γερασμένη βασίλισσα.
Άρα ένα επιπλέον μέλημα του μελισσοκόμου είναι να δώσει επιπλέον χώρο στα μελίσσια του. Ο χώρος αυξάνεται με προσθήκη κτισμένων ή άκτιστων κηρηθρών ή ορόφων. Οι άκτιστες κηρήθρες τοποθετούνται αμέσως μετά το γόνο και ποτέ ανάμεσα στο γόνο, γιατί τότε προκαλούν τη σμηνουργία αντί να την προλάβουν. Αν βάλουμε νέο όροφο, στον κάτω όροφο αφήνεται η βασίλισσα και 1 πλαίσιο γόνου και συμπληρώνεται με κενές κηρήθρες, ενώ επάνω μεταφέρονται τα υπόλοιπα πλαίσια. Παρεμβάλλεται βασιλικό διάφραγμα και επάνω ανοίγεται είσοδος.
ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ – ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ
Τα μελίσσια θα πρέπει να ξεχειμωνιάσουν με ικανοποιητικό και ανανεωμένο πληθυσμό, με νέες και γόνιμες βασίλισσες, να είναι υγιή και να έχουν άφθονη τροφή.Αν η βασίλισσα σταματήσει να γεννά το Σεπτέμβριο, είναι απαραίτητη η ανανέωση του πληθυσμού με μεταφορά των μελισσιών σε μια όψιμη ανθοφορία για γύρη και νέκταρ (π.χ. ρείκι) ή με διεγερτική τροφοδοσία. Ιδιαίτερα για μελίσσια που είχαν μεταφερθεί σε πεύκα, είναι απαραίτητη η μεταφορά σε περιοχές με ρείκι, κουμαριά, πολύκομπο [τις λεγόμενες «πικρές ανθοφορίες»] ή άλλα φυτά που δίνουν γύρη, για να μπορέσουν τα μελίσσια να εκτρέψουν γόνο και να ανανεώσουν τον πληθυσμό τους. Τα μελίσσια που έχουν ανανεωμένο πληθυσμό ξεχειμωνιάζουν με επιτυχία (Οι μέλισσες που γεννήθηκαν το φθινόπωρο δεν έχουν «δουλέψει» την Άνοιξη, είναι πιο ξεκούραστες και φυσικά πιο νέες).Φροντίζουμε να υπάρχει καλή βασίλισσα και να αντικαταστήσουμε τις γέρικες και ελαττωματικές. Η νέα βασίλισσα γεννά πολλά αυγά έως τις αρχές του χειμώνα, ενώ ξεκινά πάλι τη γέννα νωρίς την άνοιξη.
Πληθυσμός 2-3 πλαισίων απαιτεί συνένωση. Ακόμη και σε περίπτωση που κατορθώσουν να επιζήσουν τα μελίσσια χωρίς συνένωση, θα είναι πολύ δύσκολο να αντεπεξέλθουν την άνοιξη που αρχίζει η εντατική εργασία. Αλλιώς, τα αδύνατα μελίσσια μπορούν να ξεχειμωνιάσουν σε μεγάλα κυψελίδια σύζευξης συνήθως 3 μελίσσια λίγων πλαισίων δίπλα – δίπλα με φελιζόλ ενδιάμεσα για να τα ξεχωρίζει, γιατί εκεί ζεσταίνει το ένα το άλλο ή σε κυψελίδια 5 πλαισίων.Φροντίζουμε πάντα να υπάρχουν άφθονα και καλής ποιότητας αποθέματα γύρης (για να ξεκινήσει το μελίσσι την εκτροφή του γόνου νωρίς την άνοιξη) και μελιού για τροφή. Υπολογίζεται ότι χρειάζονται 10-18 κιλά μέλι και 1-3 πλαίσια γύρης ανά κυψέλη. Η ποσότητα αυτή υπολογίζεται κυρίως από τον αριθμό των πλαισίων που βάζουμε, αφού 1 γεμάτο πλαίσιο περιέχει 2-3 κιλά μέλι και άρα θα βάλουμε 4-5 πλαίσια με μέλι. Τα μέλια που θα δώσουμε στις μέλισσές μας είναι προτιμότερο να είναι δικά μας, για να ξέρουμε ακριβώς τι ταΐζουμε και άρα θα πρέπει να έχουμε φροντίσει από πριν να μην έχουμε τρυγήσει όλο το μέλι. Ουσιαστικά ο μελισσοκόμος «τρυγάει» όσο μέλι περισσεύει από το μελίσσι.Η διάταξη των πλαισίων τροφής πρέπει να είναι τέτοια που να ευνοεί το σχηματισμό της μελισσόσφαιρας σε άμεση επαφή με την τροφή. Στο κέντρο θα σχηματιστεί η μελισσόσφαιρα. (Σε νοτιότερες περιοχές που τα μελίσσια ξεχειμωνιάζουν με γόνο, φροντίζουμε ο γόνος να είναι στο κέντρο.) Αμέσως μετά βάζουμε πλαίσια με γύρη (και στις 2 πλευρές) και μετά πλαίσια με μέλι-δηλαδή τα πλαίσια με το μέλι είναι στις άκρες της κυψέλης. [Ωστόσο αν στα πλαίσια η γύρη είναι συμπαγής και καταλαμβάνει μεγάλη έκταση, λειτουργεί ως εμπόδιο ανάμεσα στο γόνο και το μέλι, άρα βάζουμε πιο κοντά το μέλι].Μετά τον τελευταίο τρύγο, αποθηκεύουμε τις κηρήθρες που περισσεύουν εξασφαλίζοντας την προστασία τους από τον κηρόσκωρο και τα ποντίκια. Επίσης, αφαιρούμε τις κηρήθρες που δεν καλύπτονται με πληθυσμό. Πρέπει να θυμόμαστε ότι η παραμονή άδειων κηρηθρών στις κυψέλες επηρεάζει αρνητικά την ανάπτυξη της μελισσόσφαιρας και δεν αφήνει το μελίσσι να ζεστάνει αποτελεσματικά το χώρο του. Στον κενό χώρο μπορούμε να βάλουμε φελιζόλ, αλλά προτιμότερο είναι να έχουμε φροντίσει από πριν τα μελίσσια μας να είναι δυνατά όταν πλησιάζει ο χειμώνας και να ξεχειμωνιάσουν με μεγάλο πληθυσμό μελισσών.Αποτελεσματική είναι η αποθήκευση των άδειων κηρήθρων σε ψυχρά μέρη σε θερμοκρασίες μικρότερες των 10οC ή σε συνθήκες ψύξης (ψυγεία οικιακά ή επαγγελματικά) (θ<5οC για 20 ημέρες) ή κατάψυξης (θ<-7οC για 4 ώρες). Μετά την εφαρμογή χαμηλών θερμοκρασιών, μπορούμε να προστατεύσουμε τις κηρήθρες στην αποθήκη τυλίγοντάς τες σε σελοφάν, βάζοντάς τες μέσα σε σακούλες ή μέσα σε καθαρά τσουβάλια, ώστε ο κηρώσκορος να μη μπορέσει να γεννήσει νέα αυγά εκεί. Πολλοί για την αντιμετώπιση του κηρώσκορου, «καπνίζουν» την αποθήκη τους με ατμούς θειαφιού. Δεν πρέπει να ξεχνάμε όμως ότι η χρήση χημικών ουσιών πάντα ενέχει κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία και ιδιαίτερα την υγεία του μελισσοκόμου, που μπορεί να κινδυνέψει από την εισπνοή των ατμών του θειαφιού. Αφού υπάρχει πιο «φυσική» αντιμετώπιση του κηρώσκορου με τις χαμηλές θερμοκρασίες, μάλλον θα πρέπει να την προτιμήσουμε.Είναι καλή εποχή για αντιμετώπιση ασθενειών, γιατί δεν ρυπαίνουμε το μέλι. Για τη βαρρόα ιδιαίτερα, τώρα που δεν υπάρχει γόνος κάθε αντιμετώπιση με εγκεκριμένο σκεύασμα θα είναι πιο αποτελεσματική, αν ακολουθηθούν όλες οι υπόλοιπες οδηγίες χρήσης του φαρμάκου. Θυμίζουμε ότι μέρος της ζωής της η βαρρόα την περνάει μέσα στα σφραγισμένα κελιά του γόνου και άρα εκεί δεν μπορεί να τη «βρει» και να την εξοντώσει κανένα φάρμακο.Τα μελίσσια μεταφέρονται στο μέρος που θα ξεχειμωνιάσουν. Το μέρος αυτό πρέπει να έχει εύκολη πρόσβαση, ώστε να μπορούμε εύκολα να φτάσουμε εκεί ακόμη και μετά από χιονόπτωση για να επιθεωρήσουμε τα μελίσσια μας. Καλό είναι να τοποθετηθούν σε μέρος που δεν «πιάνει» πολύ αέρα και δε σκιάζεται. Η υγρασία επίσης πρέπει να αποφευχθεί.Το χειμώνα ελέγχουμε το μελισσοκομείο για πιθανές καταστροφές λόγω καιρικών συνθηκών. Εξετάζουμε τις διαθέσιμες τροφές, ενώ σε νοτιότερες περιοχές την ύπαρξη ή όχι της βασίλισσας, την κατάσταση του γόνου και του πληθυσμού, με τις ελάχιστες δυνατές επιθεωρήσεις και τη λιγότερη ενόχληση του μελισσιού.
Σε περίπτωση που τα αποθέματα δεν επαρκούν προστίθενται πλαίσια με μέλι. Το χειμώνα δεν τροφοδοτούμε με σιρόπι, γιατί αυξάνουμε την υγρασία στην κυψέλη και ευνοούμε την ανάπτυξη ασθενειών. Άλλωστε, οι μέλισσες αδυνατούν να το καταναλώσουν, επειδή βρίσκονται σε κατάσταση μελισσόσφαιρας.
Την περίοδο αυτή η δουλειά του μελισσοκόμου εστιάζεται στην αποθήκη και είναι η κατάλληλη εποχή για καταγραφή τυχόν ελλείψεων και την έγκαιρη παραγγελία καινούργιου υλικού. Στην αποθήκη ο μελισσοκόμος ασχολείται με:
§ το βάψιμο των κυψελών
§ την απολύμανση -η πιο εύκολη και φυσική μέθοδος απολύμανσης των ξύλινων μερών της κυψέλης είναι το κάψιμο. Αφού καθαριστούν από το κερί και την πρόπολη, καίγονται με το φλόγιστρο, μέχρι το ξύλο να πάρει ομοιόμορφο καστανό χρώμα. Για τα μελισσοκομικά εργαλεία και σκεύη μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε βραστό νερό, μέσα στο οποίο μπορούν να προστεθούν διάφορες ουσίες.
§ η συντήρηση των κυψελών
§ η συρμάτωση των πλαισίων και την προετοιμασία για το πέρασμα των φύλλων κηρήθρας.
§ το λιώσιμο των κεριών κ.λ.π.
ΣΥΡΜΑΤΩΣΗ ΠΛΑΙΣΙΩΝ : Το μελισσοκομικό σύρμα (Νο60) κόβεται σε κομμάτια. Για να έχουμε «οδηγό» για το πόσο μεγάλα θα κόβουμε τα κομμάτια σύρματος βάζουμε 2 καρφιά σε σταθερές θέσεις, τυλίγουμε το σύρμα και κόβουμε στις θέσεις που είναι τα καρφιά. Συνολικά, απαιτούνται 2,8 μέτρα σύρμα για κάθε πλαίσιο. Το σύρμα στα πλαίσια πρέπει να είναι καλά τεντωμένο. Υπάρχουν πολλοί τρόποι δεσίματος. Καλό δέσιμο είναι αυτό που δένει και τα μέρη του πλαισίου στις 4 γωνίες και δένεται το σύρμα εκεί από όπου αρχίζει.
Tο φύλλο κηρήθρας το προσαρμόζουμε πάνω στα σύρματα, χωρίς να το περνάμε ανάμεσα σε αυτά. Μετά, με τους ακροδέκτες δυο συρμάτων, που συνδέονται με μπαταρία 12V, ακουμπάμε για λίγα δευτερόλεπτα στις 2 άκρες του σύρματος (δεμένες) και τελικά ενσωματώνουμε το φύλλο κηρήθρας με προσοχή (Από Πρακτική Μελισσοκομία – Προβλήματα, Αιτίες, Λύσεις).

Πως να γίνετε μελισσοκόμος


Πώς να γίνετε μελισσοκόμος σε 10 εύκολα βήματα

1. Απαντήστε στην ερώτηση «Μπορώ να γίνω μελισσοκόμος;»
Οι υποψήφιοι που δεν έχουν ανοίξει κυψέλη ‐παρέα με μελισσοκόμο κατά προτίμηση‐ και δεν έχουν τσιμπηθεί, θα πρέπει πρώτα ‐ πρώτα να δουν αν είναι εντομόφοβοι ή, ακόμα χειρότερα, αλλεργικοί. Στην τελευταία περίπτωση πρέπει να προσπαθήσουν πολύ, με θεραπείες απευαισθητοποίησης και πάντα να έχουν μαζί τους ένεση κορτιζόνης ή αδρεναλίνης. Τέτοια ένεση πρέπει να έχουν μαζί όλοι οι μελισσοκόμοι, γιατί η αλλεργία εμφανίζεται ξαφνικά και σε βετεράνους μελισσοκόμους ή γιατί οι μελισσοκόμοι έχουν μαζί και εργάτες που δεν ξέρουν αν είναι αλλεργικοί και γιατί…δεν κοστίζει!
 
2. Απαντήστε στην ερώτηση «Γιατί θέλω να γίνω μελισσοκόμος;»
Θέλετε να βγάλετε χρήματα; Να βρείτε την επαφή με τη φύση που σας λείπει; Να βγάλετε το δικό σας μέλι; Να μπείτε σε πρόγραμμα νέων αγροτών; Να βγάλετε βιβλιάριο ΟΓΑ; Υπάρχουν και άλλοι τρόποι για να πετύχει κανείς αυτούς τους στόχους.
Ο υποψήφιος μελισσοκόμος πρέπει να αγαπάει τη μέλισσα και τα προϊόντα της και ο καλύτερος τρόπος για να το διαπιστώσει είναι να ασκηθεί πλάι σε κάποιον έμπειρο μελισσοκόμο. Αν δε βλέπει την ώρα να πάει στα μελίσσια σημαίνει ότι του ταιριάζει η μελισσοκομία. Αν αντιθέτως ψάχνει τρόπο να αποφύγει την υποχρέωση, ας αλλάξει κατεύθυνση.
 
3. Παράλληλα με την άσκηση πλάι σε έμπειρο μελισσοκόμο διαβάζουμε μελισσοκομικά βιβλία, μελισσοκομικά περιοδικά και, όσοι έχουμε εξοικείωση με υπολογιστές και διαδίκτυο, επισκεπτόμαστε την ιστοσελίδα της Ομοσπονδίας (www.omse.gr) που είναι αρκετά ενημερωμένη και επίκαιρη και περνάμε τακτικά από τα μελισσοκομικά μπλογκς-τις προσωπικές σελίδες μερακλήδων μελισσοκόμων, που οι αφηγήσεις και οι φωτογραφίες τους, καθώς και οι ανταλλαγές απόψεων που φιλοξενούν, είναι ολόκληρο σχολείο! Φυσικά, κανείς μας, όσο έμπειρος και να είναι, δεν πρέπει να σταματήσει να ενημερώνεται. Στο τέλος αυτού του άρθρου θα βρείτε την ελληνική μελισσοκομική βιβλιογραφία και τις όσες ενδιαφέρουσες ηλεκτρονικές διευθύνσεις μπορέσαμε να βρούμε. Δεχόμαστε προσθήκες!

4. Σε όλους τους νέους μελισσοκόμους συστήνουμε να μάθουν εξαρχής να παράγουν όλα τα προϊόντα της κυψέλης. Το ίδιο ‐και περισσότερο θερμά‐ το συστήνουμε και στους παλιούς. Εκτός του ότι η ζήτηση για γύρη, βασιλικό πολτό και πρόπολη ολοένα αυξάνει, εκτός του ότι η τιμή αυτών των προϊόντων είναι κατά πολύ υψηλότερη από του μελιού, εκτός του ότι η παραγωγή τους εξαρτάται λιγότερο από τις καιρικές συνθήκες και άλλους παράγοντες που επηρεάζουν τη νεκταροέκκριση, είναι αμαρτία να μην απολαμβάνουμε τα οφέλη τους εμείς οι ίδιοι και η οικογένειά μας!
Για να μάθουμε όλες τις τεχνικές, εκτός από πολλή εξάσκηση χρειάζεται και ο σωστός δάσκαλος. Σεμινάρια μελισσοκομίας λοιπόν είναι το τέταρτο βήμα (αναλυτική ενημέρωση στο τέλος του άρθρου), αφού έχετε κάνει τα τρία πρώτα βήματα και μπορείτε να καταλάβετε αυτά που θα ακούσετε κι έχετε μαζέψει και απορίες.
 
5. Επιλογή του είδους της μελισσοκομικής εκμετάλλευσης.
Πριν αγοράσετε κυψέλες και υλικό, πριν επενδύσετε έστω κι ένα ευρώ, πρέπει να ξέρετε τι πάτε να κάνετε: Θα γίνετε κατά κύριο επάγγελμα μελισσοκόμος; Θέλετε ένα συμπληρωματικό εισόδημα γύρω στα 15.000 ευρώ το χρόνο; Θέλετε απλώς ένα υγιεινό χόμπυ που θα διώχνει το στρες, θα σας φέρνει σε επαφή με τη μάνα φύση και θα χαρίζει τα δώρα της κυψέλης σε σας και τους δικούς σας; Θα έχετε μία ή περισσότερες παραγωγικές κατευθύνσεις;
Π.χ. τα 15.000 ευρώ αντιστοιχούν σε 10 κιλά βασιλικό πολτό προς 1,5 ευρώ το γραμμάριο τιμή χονδρικής. Αν πουλήσουμε το ένα κιλό στη λιανική προς 2,5 ευρώ και πουλήσουμε και 500 κιλά μέλι λιανική, σίγουρα έχουμε βγάλει τα έξοδα και τα 15 χιλιάρικα είναι κέρδος. Πόσα μελίσσια όμως θα χρειαστώ για να βγάλω 10 κιλά βασιλικό πολτό και να μου μείνουν και μελίσσια παραγωγικά να τρυγήσω και τουλάχιστον 500 κιλά μέλι; Εξαρτάται από την τεχνική που θα έχετε μάθει και πόσο καλά την έχετε μάθει στο βήμα 4, από το πόσο θέλετε να δουλέψετε και το αν είστε μόνος ή βοηθάει κι η οικογένεια, εξαρτάται ακόμα και από τον καιρό μερικές φορές. Και να θυμάστε: ο στόχος δε θα επιτευχθεί ούτε με την πρώτη ούτε με τη δεύτερη χρονιά! Έχετε όμως έναν στόχο.
Από τα πιο απαραίτητα μαθήματα στα σεμινάρια που θα παρακολουθήσετε είναι οι βασικές γνώσεις αγροτικής οικονομίας! Υπολογισμός ετήσιων εξόδων και εσόδων. Πόσα θέλω για πετρέλαιο, τροφές, εξοπλισμό, φάρμακα για τη βαρρόα, εργατικά, ενοίκιο αποθήκης ίσως, βάζα κι ετικέτες, κλπ,κλπ. Τι ποσότητα κι από ποιο προϊόν πρέπει να παράγω για να βγάζω τα χρήματα που θέλω; Πόσους πελάτες λιανικής πρέπει να έχω; Πόσο να δίνω χονδρική και πόσο λιανική; Φυσικά και θα κάνουμε λάθη στην αρχή. Φυσικά και δε θα μας βγουν πάντα οι υπολογισμοί. Αλλά αν έχω μάθει να υπολογίζω πριν δράσω θα αποφύγω τα πολύ μεγάλα λάθη.
Οι παλιοί μελισσοκόμοι έχουν μάθει να υπολογίζουν έσοδα‐ έξοδα συχνά με οδυνηρό τρόπο.
 Καλό είναι, όσα χρόνια και να ασχολούμαστε με τη μελισσοκομία, να κάνουμε στην αρχή του χρόνου τους υπολογισμούς και να θέτουμε το ερώτημα: κάνω τη μελισσοκομία που θέλω ή αυτή που μπορώ; Μπορώ να κερδίσω περισσότερα; Μήπως με 50 μελίσσια που παράγουν απ’ όλα και με χρόνο να τα περιποιηθώ καλύτερα βγάζω περισσότερα από ότι με τα 150 που τρέχω να τα προλάβω; Μήπως να τυποποιήσω ο ίδιος το μέλι;
Ποτέ δεν είναι αργά για βελτίωση και σεμινάρια!

6. Αγορά και προετοιμασία του μελισσοκομικού εξοπλισμού. Ένας ακόμη λόγος για να γίνει κανείς συνδρομητής σε μελισσοκομικά περιοδικά είναι οι διαφημίσεις και οι μικρές αγγελίες. Έχοντας μαθητεύσει πλάι σε έμπειρο μελισσοκόμο, έχοντας κάνει σεμινάρια και πηγαδάκια στα διαλλείματα του σεμιναρίου και, πιθανώς, έχοντας συζητήσει μέσω διαδικτύου με μελισσοκόμους ανά την Ελλάδα, σίγουρα έχετε πληροφόρηση για το που να βρείτε τι και πόσο καλό είναι.
Θα χρειαστείτε στην αρχή:
‐Κατάλληλα ρούχα εργασίας, που προστατεύουν το πρόσωπο, το σώμα και τα χέρια από τσιμπήματα.
‐Ξέστρο -Εργαλείο μελισσοκόμου που ανοίγει το κολλημένο καπάκι, ξεσφηνώνει και εξάγει το πλαίσιο, ξύνει κερί και πρόπολη, σκοτώνει σφήκες, καρφώνει κ.α πολλά
‐καπνιστήρι και αναπτήρα και το κατάλληλο καύσιμο
‐βούρτσα για να απομακρύνονται οι μέλισσες από το πλαίσιο
‐κυψέλες, δηλαδή: κινητή βάση, ορόφους, πλαίσια, καπάκια, πόρτες, συνδετήρες, σύρμα, καψούλια, τεντωτήρα, βάσεις κηρηθρών, το μηχάνημα που ζεσταίνει τα σύρματα για να κάτσει η βάση της κηρήθρας, λινέλαιο και ριπολίνη νερού για την προστασία του εξωτερικού της κυψέλης (αν βρείτε πατέντα δική σας ή φίλου να βουτάτε τις κυψέλες σε λιωμένη παραφίνη ξεχάστε το βάψιμο)
Στην πορεία θα χρειαστείτε κι άλλα, αλλά σιγά –σιγά. Δανειστείτε. Μάθετε πρώτα.
 
7. Επιλογή του μελισσοκομείου. Αυτό είναι το δύσκολο! Οι προδιαγραφές ενός καλού μελισσοκομείου είναι απλές(……) και εύκολα θα βρεθούν μέρη που ανταποκρίνονται σ’ αυτές. Πλην όμως στην Ελλάδα, αν και με νόμο τα μελίσσια μετακινούνται ελεύθερα (μην αναστενάζετε οι παλιοί, μέχρι εδώ ακούγεστε!), υπάρχουν προβλήματα… Υπάρχουν οι βοσκοί, οι βίλες στο δάσος, τα ξενοδοχεία στο δάσος και τις ακτές, οι αλλεργικοί σταφυλοπαραγωγοί, οι κλέφτες και οι …..διπλανοί μελισσοκόμοι. Προσοχή!
Πριν βάλετε τα μελίσσια σας σ’ ένα χωράφι πρέπει να είστε βέβαιοι ότι δεν είναι ιδιόκτητο. Να τηρείτε τις αποστάσεις που λέει ο νόμος (25 μέτρα από δημόσιο δρόμο και 30 μέτρα από το τελευταίο σπίτι οικισμού) και να σέβεστε τους νόμους ( π.χ. δεν τοποθετούμε τα μελίσσια σε ζώνες πυρασφάλειας) και την κοινή λογική (αν βάλω 250 μελίσσια εκατό μέτρα μακριά από σπίτι θα δημιουργήσω όχληση κι ας είμαι νόμιμος, αν βάλω 200 μελίσσια 200 μέτρα μακριά από τα τριάντα μελίσσια του συναδέρφου μελισσοκόμου είναι αντιδεοντολογικό).
Οι τοποθετήσεις μελισσοσμηνών είναι ένα από τα πιο ακανθώδη ζητήματα, όχι μόνο γιατί οι μελισσοκόμοι αντιμετωπίζουν ενάντια συμφέροντα, αλλά γιατί η μελισσοκομική πυκνότητα της Ελλάδας είναι παγκόσμιο ρεκόρ, η μελισσοκομική χλωρίδα μειώνεται και δεν υπάρχει μεγάλη συνεννόηση κι αλληλεγγύη μεταξύ των ίδιων των μελισσοκόμων.
Αν και είναι από μόνο του σα θέμα ένα άρθρο, στον αρχάριο μελισσοκόμο θα συστήσουμε, εκτός από τα βασικά που πρέπει να τηρεί, τουλάχιστον στην αρχή που θα έχει λίγα μελίσσια, ν’ ακολουθεί κάποιον εμπειρότερο μελισσοκόμο.
Μια εντελώς διαφορετική περίπτωση, σπάνια μεν αλλά επιτυχημένη όπου δοκιμάστηκε, είναι το μόνιμο μελισσοκομείο σε συνδυασμό με άλλες αγροτικές δραστηριότητες ή/και αγροτουρισμό. Σκεφτείτε το.

8. Επιλογή μελισσιών. Οι πιο πολλοί ξεκινάμε με 1‐4 μελίσσια που μας χαρίζουν. Προσπαθούμε να τα πολλαπλασιάσουμε αλλά, αργά ή γρήγορα, έρχεται η στιγμή που θέλουμε να πάρουμε μελίσσια. Προσοχή! Είναι μεγάλο λάθος να ξεκινήσουμε από την αρχή με τα 100 μελίσσια που υπολογίσαμε ότι θα μας δώσουν το εισόδημα που επιθυμούμε. Ξεκινάμε με λίγα και αυξάνουμε τα μελίσσια σταδιακά :4‐10‐20‐30‐50‐(70)‐100 μαζί με τις γνώσεις μας.
Ρωτάμε στον τοπικό σύλλογο, συνεταιρισμό, κατάστημα μελισσοκομικών εφοδίων. Διαβάζουμε αγγελίες στα μελισσοκομικά περιοδικά και διαφημίσεις όσων πωλούν σε τακτική βάση βασίλισσες και παραφυάδες. Μπορούμε να επιλέξουμε την τιμή που μας συμφέρει αλλά πάντα να την υπολογίζουμε σε σχέση με το τι αγοράζουμε. Το πιο σωστό είναι να ζητάμε από τον προμηθευτή μας υγειονομικό πιστοποιητικό από κτηνίατρο για τα μελίσσια του, κάθε φορά που αγοράζουμε μελίσσια. Αυτό ωφελεί κι εμάς και τους γείτονες μελισσοκόμους. Και τον προμηθευτή που μαθαίνει τι έχουν ή δεν έχουν τα μελίσσια του.
Ένας αρχάριος ίσως να μην μπορεί να ξεχωρίσει τη νεαρή βασίλισσα από την πιο ώριμη αλλά για έναν αρχάριο αυτό δεν είναι το τέλος του κόσμου. Έτσι κι αλλιώς μαθαίνει.
 
9. Εγγραφή στο σύλλογο και έκδοση μελισσοκομικού βιβλιαρίου.
Μπορείτε να βρείτε τον ή τους συλλόγους της περιοχής σας από την ΟΜΣΕ μ’ ένα τηλεφώνημα ή από την ιστοσελίδα της. Η εγγραφή στο σύλλογο είναι σημαντική καθώς σε τοπικό επίπεδο ο σύλλογος μπορεί να έχει σημαντική δράση (φυτεύσεις, δασοπροστασία, ημερίδες, εκπαιδεύσεις, γιορτές μελιού, προστασία των δικαιωμάτων των μελισσοκόμων κλπ)
Με τον ίδιο τρόπο μπορείτε να βρείτε το πλησιέστερο σε σας Μελισσοκομικό Κέντρο το οποίο θα σας στηρίξει στα πρώτα σας βήματα και όποτε το χρειαστείτε. Οι επόπτες μελισσοκομίας είναι επιστήμονες που ειδικεύονται στη μελισσοκομία και πέρα από την τεχνική στήριξη που παρέχουν, σας διασυνδέουν με όλους τους φορείς και τις υπηρεσίες και σας ενημερώνουν κατάλληλα.
Υποχρεούστε να βγάλετε μελισσοκομικό βιβλιάριο όταν κατέχετε από 10 μελίσσια και άνω. Χρειάζεστε 2 φωτογραφίες, ταυτότητα, ΑΦΜ, βεβαίωση συλλόγου και κάποια έντυπα που σας δίνονται από το σύλλογο. Με την κατάθεση των δικαιολογητικών σας η Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης σας δίνει έναν αριθμό που θα πρέπει να πυροσφραγιστεί στις κυψέλες σας. Είναι ο αριθμός του μελισσοκομικού σας βιβλιαρίου, το οποίο θα παραλάβετε αφού ο γεωπόνος της Διεύθυνσης Αγροτικής Ανάπτυξης μετρήσει τις πυροσφραγισμένες με τον αριθμό σας κυψέλες. Πυροσφραγίδα μπορείτε να αγοράσετε ή να δανειστείτε.
 
10. Αγορά μελισσοκομικού αυτοκινήτου (1,5 τόνοι ωφέλιμο φορτίο). Αυτό είναι όντως το τελευταίο βήμα και σημαίνει ότι έχει κανείς τουλάχιστον τριάντα μελίσσια, μελισσοκομικό βιβλιάριο και δηλώνει τα τριάντα μελίσσια και στο έντυπο Ε1 της εφορίας. Θα απευθυνθείτε στη Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης έχοντας μαζί και μια βεβαίωση από το σύλλογο.
Το μελισσοκομικό αυτοκίνητο δε μας κάνει επαγγελματίες αλλά σίγουρα δεν έχουμε 10 μελίσσια για χόμπυ και το έχουμε δει ζεστά το πράγμα. Από δω και πέρα όλα είναι πιθανά και σίγουρα έχουμε δώσει και λεφτά για περεταίρω εξοπλισμό, όπως πχ για μελιτοεξαγωγέα, ανοξείδωτα δοχεία κλπ. Σίγουρα έχουμε βρει αποθήκη γι’ αυτό το υλικό και τους τόπους που πηγαίνουμε τα –τουλάχιστον τριάντα‐ μελίσσια μας. Οι μελισσοκομικοί μας ορίζοντες είναι ανοιχτοί κι είμαστε ελεύθεροι να χαράξουμε πορεία

Μέλι εναντίον ζάχαρης


Μέλι εναντίον ζάχαρης - Ποιό να επιλέξουμε;
Το μέλι και η ζάχαρη αποτελούν δυο εξ ίσου γλυκές επιλογές.
Ποια όμως αξίζει να προτιμήσουμε, ώστε να δώσουμε μια καλύτερη γεύση στο γλυκό ή το ρόφημα μας, και παράλληλα να ωφελήσουμε τον οργανισμό μας;
Πολλοί από εμάς νομίζουν ότι το μέλι είναι καλύτερο, διότι έχει μικρότερη ενεργειακή άξια, δηλαδή μας επιβαρύνει με λιγότερες θερμίδες. Όπως μας εξηγούν οι ειδικοί όμως, η συγκεκριμένη θεωρία αποτελεί έναν πολύ γλυκό.. μύθο.
Όπως μας αναφέρει ο κύριος Παρασκευάς Παπαχρήστος, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος ΜSc, 1 κουταλιά της σούπας μέλι αποδίδει 64 θερμίδες ενώ η αντίστοιχη ποσότητα ζάχαρης, 46 θερμίδες.
Παρ' όλα αυτά, το μέλι και η ζάχαρη παρουσιάζουν σημαντικές διάφορες στη σύσταση τους. Και συγκρίνοντας τα θρεπτικά συστατικά που περιέχονται σε αυτές τις δυο ουσίες, καταλαβαίνουμε ότι το μέλι είναι σαφώς πολυτιμότερο διατροφικά, απ ότι η ζάχαρη.
Η ζάχαρη είναι μια κενή τροφή, δηλαδή δεν περιέχει πολύτιμα θρεπτικά συστατικά, αλλά μόνο θερμίδες.
Από την άλλη πλευρά, όπως μας εξηγεί ο κύριος Παπαχρήστος, στο μέλι έχουν αναγνωρισθεί πάνω από 180 διαφορετικές ουσίες που το καθιστούν πολύτιμη τροφή. Περιέχει σε μικρές ποσότητες πρωτεΐνες, μέταλλα, ένζυμα και βιταμίνες.
Παράλληλα, οι αντιοξειδωτικές βιταμίνες Α, C, Ε που περιέχει προστατεύουν από τις ελεύθερες ρίζες, η ακετυλοχολίνη αυξάνει το ρυθμό λειτουργίας της καρδιάς μας, ενώ δυο ένζυμα, η καταλάση και υπεροξειδάση του προσθέτουν αντισηπτικές ιδιότητες.
Επίσης το μέλι αποτρέπει τη δυσκοιλιότητα, καθώς επίσης περιέχει πρεβιωτικές ουσίες που αποτελούν τροφή για την ανάπτυξη των καλών βακτηρίων στο έντερο.
Και όπως καταλήγει ο κύριος Παπαχρήστος, το μέλι ανακουφίζει από την αϋπνία αλλά και τον πονόλαιμο.
Το μέλι, προφανώς διαθέτει αρκετά πειστικά επιχειρήματα υπέρ του. Ακόμη κι αν δεν υπολείπεται σε θερμίδες λοιπόν, αξίζει να το τιμάμε με την επιλογή μας, και να πάψει να παραμένει ξεχασμένο στο ντουλάπι της κουζίνας μας

Πέμπτη, 22 Μαρτίου 2012

Θρεπτικές αξίες μελιού

                                                              

Θρεπτική Αξία του μελιού

•    Τα σάκχαρα του μελιού είναι απλά, απορροφούνται αμέσως, γι΄ αυτό και το μέλι είναι μια γρήγορη πηγή ενέργειας για τον οργανισμό για του αθλητές τα παιδιά τις εγκύους τους αρρώστους, και για κάθε ταλαιπωρημένο οργανισμό.
•    Το μέλι έχει ανόργανα στοιχεία γνωστά σαν ιχνοστοιχεία, τα οποία παίζουν σπουδαίο ρόλο στο μεταβολισμό και στη θρέψη, είναι συστατικά του σκελετού και των κυττάρων, συμμετέχουν σε διάφορα ενζυμικά συστήματα και τέλος ρυθμίζουν την οξύτητα του στομάχου. Η συγκέντρωση των βιταμινών που έχει το μέλι δεν είναι αρκετή για τις ημερήσιες ανάγκες μας, βοηθούν όμως για την απορρόφηση των ζαχάρων.
•    Το μέλι έχει αντισηπτικές ιδιότητες, είναι τονωτικό, αυξάνει το ρυθμό λειτουργίας της καρδιάς, μειώνει προβλήματος έλκους στο στομάχι και γενικά συμβάλλει στη καλή λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού.
•    Η κατανάλωση μελιού βοηθάει στη γρηγορότερη αποκατάσταση της υγείας σε περιπτώσεις αναιμίας λόγω σιδήρου που περιέχει.
•    Το μέλι βοηθά σημαντικά στο ταχύτερο μεταβολισμό του οινοπνεύματος με αποτέλεσμα να απαλλάσσεται κανείς γρηγορότερα από την κατάσταση μέθης.
•    Το μέλι έχει υψηλή περιεκτικότητα σε χολίνη που βοηθά ιδιαίτερα άτομα που λόγω της καθιστικής εργασίας υποφέρουν από δυσκοιλιότητα.
•    Το μέλι έχει αντιμικροβιακή δράση και εμποδίζει την ανάπτυξη των βακτηρίων και άλλων παθογόνων οργανισμών . είναι χρήσιμο για την επούλωση και τον καθαρισμό ή την απολύμανση πληγών.


Παχαίνει το μέλι ?

Μια από τις πιο συχνές ερωτήσεις που δεχόμαστε εμείς οι διαιτολόγοι αν μπορεί να ενταχθεί σε ένα πρόγραμμα απώλειας βάρους. Απερίφραστα απαντούμε ναι. Το μέλι αποδίδει περίπου 4 kcal ανά γραμμάριο, πολύ λιγότερες δηλαδή από άλλο αντίστοιχο λιπαρό γλυκό όπως για παράδειγμα η σοκολάτα, που αποδίδει περίπου 9 kcal ανά γραμμάριο λίπους που περιέχει. Συνεπώς θα ήταν συστηνόμενη λύση η αντικατάσταση λιπαρών σνακς στο διαιτολόγιο μας (κρουασάν, σοκολάτες κα) με ένα γιαούρτι με μέλι για παράδειγμα. Και λιγότερες θερμίδες παίρνουμε, και πολύτιμα θρεπτικά συστατικά  και ικανοποιούμε το αίσθημα της ευχαρίστησης που αποζητούμε από ένα τρόφιμο.

Η τελική σύσταση του ώριμου πλέον μελιού που απολαμβάνουμε εμείς διαφέρει τόσο από το λουλούδι που μάζεψε η μέλισσα το νέκταρ ( θυμαριού, πεύκου, ελάτου ), όσο και  από τον τρόπο που αποχωρίζεται από την κερήθρα ( με φυγοκέντρηση, με πίεση κ.α. ). Μια τυπική όμως ανάλυση δίνει :  γλυκόζη 34%, φρουκτόζη 41%, σουκρόζη 2.4%,  νερό 18.3%.και πολύτιμα άλλα θρετικά συστατικά όπως σίδηρο, ασβέστιο,  ψευδάργυρο, βιταμίνες του συμπλέγματος Β κα.

Είδη μελιού

Υπάρχουν δύο μεγάλες κατηγορίες μελιού. Το ανθόμελο, που παράγεται από το νέκταρ των λουλουδιών, και το μέλι των μελιτωμάτων που παράγεται από το χυμό του πεύκου, της ελάτης και άλλων δασικών φυτών. Το ανθόμελο όταν έχει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά λαμβάνει την ονομασία του φυτού από το οποίο προέρχεται. Έτσι, έχουμε μέλι Θυμαριού, Πορτοκαλίας, Ηλιναθού, Ερείκης, Καστανιάς, Βαμβακιού, Πολύκομβου κ.α. Το ίδιο συμβαίνει και με το μέλι μελιττωμάτων με κύριες κατηγορίες το μέλι Πεύκου και Ελάτου.

Κάθε κατηγορία έχει τις εξής ιδιομορφίες που την κάνει να ξεχωρίζει απ' όλες τις άλλες:

•    Θυμαρίσιο: έντονα αρωματικό μέλι, εξαιρετικά ευχάριστο στη γεύση με ανοιχτόχρωμη λαμπερή εμφάνιση κατατάσσεται στις καλύτερες ποιότητες μελιού που υπάρχουν. Κρυσταλλώνει σε διάστημα 6 με 18 μήνες από την παραγωγή του.

•    Πορτοκαλίας:Έχει υπέροχο άρωμα και εξαιρετική γεύση. Κρυσταλλώνει πολύ σύντομα σ΄ένα με δύο μήνες. Είναι έντονα ανοιχτόχρωμο, μετατρέπεται σε ασπουδερό μετά τη κρυστάλλωση του.

•    Πευκόμελο: Το 65% περίπου της συνολικής παραγωγής μελιού στην Ελλάδα είναι πευκόμελο. Δεν είναι ιδιαίτερα γλυκό, είναι πλουσιότερο από το ανθόμελο σε ιχνοστοιχεία πρωτεΐνες και αμινοξέα και έχει λιγότερες θερμίδες. Είναι από τις κατηγορίες μελιού που δεν κρυσταλλώνουν.

Κρυστάλλωση μελιού και ποιότητα

•    Η κρυστάλλωση είναι φυσικό φαινόμενο που δεν προξενεί καμία αλλαγή στη θρεπτική και βιολογική ιδιότητα του μελιού. Σχετίζεται με τη φυτική προέλευση του μελιού και επηρεάζεται από τη χημική του σύνθεση. Οι παράγοντες που παίζουν σημαντικό ρόλο στην ταχύτητα της κρυστάλλωσης είναι η συγκέντρωση γλυκόζης και του νερού, η σχέση φρουκτόζης-γλυκόζης, η σχέση γλυκόζης-νερού η περιεκτικότητα του δείγματος σε γύρη, η παρουσία του ζαχάρου μελιζιτόζη κ.α.

•    Ένα κρυσταλλωμένο μέλι δεν είναι ούτε χαλασμένο ούτε νοθευμένο. Το κρυσταλλωμένο μέλι ρευστοποιείται εύκολα σε μπεν-μαρί, χωρίς να χάσει καμία από τις βιολογικές και θρεπτικές του ιδιότητες.

Το χρώμα του μελιού

Το χρώμα είναι χαρακτηριστικό της προέλευσης του μελιού. Τα σκοτεινόχρωμα μέλια είναι πλούσια σε ιχνοστοιχεία(κάλιο μαγνήσιο, φώσφορο, σίδηρο, νάτριο, κ.λ.π. ) και συνεπώς έχουν μεγαλύτερη θρεπτική αξία. Τα ανοιχτόχρωμα έχουν ωραίο άρωμα και γεύση.

Νοθεία και μέλι
Το μέλι είναι από τα ελάχιστα τρόφιμα που δε νοθεύονται. Αναμιγνύεται δύσκολα με νερό γλυκόζη ή άλλη γλυκαντική ουσία. Περιπτώσεις νοθείας του ελληνικού μελιού είναι πολύ σπάνιες.
Ελληνικό και όχι ξένο